{"id":2232,"date":"2016-02-01T12:00:00","date_gmt":"2016-02-01T11:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.oikonomia.it\/?post_type=articolo&#038;p=2232"},"modified":"2026-04-12T21:55:20","modified_gmt":"2026-04-12T19:55:20","slug":"le-phenomene-guerre","status":"publish","type":"articolo","link":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/2016\/febbraio\/le-phenomene-guerre\/","title":{"rendered":"Le ph\u00e9nom\u00e8ne guerre"},"content":{"rendered":"<p>\u00ab(&#8230;) on peut pr\u00e9sumer (&#8230;) que, dans un groupe donn\u00e9, un large exc\u00e9dent de jeunes hommes disponibles, c&#8217;est-\u00e0-dire d\u00e9passant les t\u00e2ches indispensables de l&#8217;\u00e9conomie (compte tenu de l&#8217;\u00e9tat de la technique et des niveaux de vie), doit &#8211; surtout s&#8217;il n&#8217;existe pas d&#8217;autres d\u00e9bouch\u00e9s commodes &#8211; constituer (&#8230;) une pr\u00e9disposition incitatrice qui s&#8217;appliquerait (&#8230;) \u00e0 l&#8217;impulsion belliqueuse. Cette situation de la structure d\u00e9mo-\u00e9conomique peut \u00eatre d\u00e9finie par le terme \u201cstructure explosive\u201d. Car c&#8217;est une tendance \u00e0 l&#8217;expansion brusque, de caract\u00e8re \u00e0 la foi spasmodique et gr\u00e9gaire, dont les deux types classiques sont la migration en groupe et l&#8217;exp\u00e9dition guerri\u00e8re. (&#8230;) Les jeunes hommes en exc\u00e9dent par rapport aux t\u00e2ches essentielles de l&#8217;\u00e9conomie du groupe sont disponibles et pr\u00e9dispos\u00e9s \u00e0 la turbulence. Ils constituent une force perturbatrice. Suivant les points de moindre r\u00e9sistance qui leur sont offerts, la conjoncture historique, les modes id\u00e9ologiques, les croyances du moment et les possibilit\u00e9s politiques et techniques, ils pourront \u00eatre canalis\u00e9s vers une guerre civile, une croisade, une \u00e9migration ou une guerre \u00e9trang\u00e8re. (&#8230;) Ici aussi le r\u00f4le des mentalit\u00e9s et des initiatives des dirigeants est capital. (&#8230;) Ainsi il nous semble que la guerre (aussi bien ext\u00e9rieure que civile, soulignons-le) n&#8217;est pas un fait primitif. Elle serait une sort d&#8217;\u00e9piph\u00e9nom\u00e8ne et comme la manifestation fi\u00e9vreuse de certains d\u00e9s\u00e9quilibres sociaux. Ces d\u00e9s\u00e9quilibres se traduisent dans notre psychologie en favorisant l&#8217;apparition de certaines id\u00e9es de pr\u00e9f\u00e9rence \u00e0 d&#8217;autres. Ils poussent \u00e0 la turbulence, \u00e0 l&#8217;intransigeance, obnubilent le sens critique et l&#8217;instinct de conservation, en un mot rendent agressif. C&#8217;est cet \u00e9tat, lequel constitue l&#8217;une des r\u00e9actions caract\u00e9ristiques de la psychologie sociale, que nous avons appel\u00e9 l&#8217;impulsion belliqueuse. Parmi ces d\u00e9s\u00e9quilibres, au premier plan, les d\u00e9mographiques. Mais les effets de la structure explosive sont ind\u00e9pendants de la situation d\u00e9mographique des autres nations. Elle est l&#8217;\u00e9quivalent d&#8217;un \u00e9tat de besoin physiologique. Il existe en soi, ind\u00e9pendamment de ses points d&#8217;applications \u00e9ventuelles. (&#8230;) C&#8217;est un d\u00e9s\u00e9quilibre interne du sujet, comme la faim ou l&#8217;impulsion \u00e9rotique. (&#8230;) La guerre pourra fort bien \u00e9clater entre deux peuples tous deux en \u00e9tat de structure explosive. Elle n&#8217;en sera que plus acharn\u00e9e. Ainsi le conflit germano-russe de 1941-1945 lorsqu&#8217;on compare ses effets d\u00e9mographiques aux autres phases de la m\u00eame guerre mondiale. Il arrive que les chefs d&#8217;Etat se montrent imperm\u00e9ables \u00e0 l&#8217;impulsion belliqueuse ambiante et aux aspirations de leur jeunesse. L&#8217;impopularit\u00e9 punit dans ce cas les rois pacifistes comme Louis XVI et Louis-Philippe qui ne sentent pas \u00e0 l&#8217;unisson de leur peuple et se refusent \u00e0 lui procurer la relaxation d\u00e9mographique dont il \u00e9prouve le besoin. (&#8230;) La structure explosive n&#8217;est pas, loin de l\u00e0 la seule cause de l&#8217;impulsion belliqueuse. Mais elle est aussi primordiale \u00e0 notre avis, car elle constitue une pr\u00e9disposition latente. Lorsqu&#8217;elle est pr\u00e9sente, elle se surajoute aux autres causes du conflit, les renforce et les rend plus virulentes\u00bb.<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>NOTA<\/strong><br \/>\nPer inquadrare il pensiero di Gaston Bouthoul nella sua epoca:<br \/>\nMaria Luisa Maniscalco, Sociologia e conflitti: dai classici alla peace research, Altrimedia, Matera 2010, 174 pp.<br \/>\nMyriam Klinger (Ed.), H\u00e9ritage et actualit\u00e9 de la pol\u00e9mologie&#8221;. T\u00e9ra\u00e8dre, Paris 2007.<\/p>","protected":false},"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"_lmt_disableupdate":"","_lmt_disable":""},"autori":[876],"fascicolo":[233],"class_list":["post-2232","articolo","type-articolo","status-publish","hentry","autori-gaston-bouthoul","fascicolo-febbraio-2016"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.0 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Oikonomia - Le ph\u00e9nom\u00e8ne guerre<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Leggi l&#039;articolo a cura di Gaston Bouthoul, pubblicato nel numero di Febbraio 2016. Disponibile in formato PDF.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/2016\/febbraio\/le-phenomene-guerre\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Oikonomia - Le ph\u00e9nom\u00e8ne guerre\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Leggi l&#039;articolo a cura di Gaston Bouthoul, pubblicato nel numero di Febbraio 2016. Disponibile in formato PDF.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/2016\/febbraio\/le-phenomene-guerre\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Oikonomia\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-04-12T19:55:20+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.oikonomia.it\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/logo_oikonomia-nero.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"500\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"500\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Estimated reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.oikonomia.it\\\/en\\\/2016\\\/febbraio\\\/le-phenomene-guerre\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.oikonomia.it\\\/en\\\/2016\\\/febbraio\\\/le-phenomene-guerre\\\/\",\"name\":\"Oikonomia - Le ph\u00e9nom\u00e8ne guerre\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.oikonomia.it\\\/en\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2016-02-01T11:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2026-04-12T19:55:20+00:00\",\"description\":\"Leggi l'articolo a cura di Gaston Bouthoul, pubblicato nel numero di Febbraio 2016. Disponibile in formato PDF.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.oikonomia.it\\\/en\\\/2016\\\/febbraio\\\/le-phenomene-guerre\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.oikonomia.it\\\/en\\\/2016\\\/febbraio\\\/le-phenomene-guerre\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.oikonomia.it\\\/en\\\/2016\\\/febbraio\\\/le-phenomene-guerre\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.oikonomia.it\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Articoli Rivista\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.oikonomia.it\\\/articolo\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"Le ph\u00e9nom\u00e8ne guerre\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.oikonomia.it\\\/en\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.oikonomia.it\\\/en\\\/\",\"name\":\"Oikonomia\",\"description\":\"Rivista di Etica e Scienze Sociali Journal of Ethics &amp; Social Sciences\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.oikonomia.it\\\/en\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.oikonomia.it\\\/en\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-GB\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.oikonomia.it\\\/en\\\/#organization\",\"name\":\"Oikonomia - Rivista di etica e scienze sociali \\\/ Journal of Ethics & Social Sciences\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.oikonomia.it\\\/en\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.oikonomia.it\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.oikonomia.it\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/03\\\/logo_oikonomia-nero.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.oikonomia.it\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/03\\\/logo_oikonomia-nero.png\",\"width\":500,\"height\":500,\"caption\":\"Oikonomia - Rivista di etica e scienze sociali \\\/ Journal of Ethics & Social Sciences\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.oikonomia.it\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Oikonomia - Le ph\u00e9nom\u00e8ne guerre","description":"Leggi l'articolo a cura di Gaston Bouthoul, pubblicato nel numero di Febbraio 2016. Disponibile in formato PDF.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/2016\/febbraio\/le-phenomene-guerre\/","og_locale":"en_GB","og_type":"article","og_title":"Oikonomia - Le ph\u00e9nom\u00e8ne guerre","og_description":"Leggi l'articolo a cura di Gaston Bouthoul, pubblicato nel numero di Febbraio 2016. Disponibile in formato PDF.","og_url":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/2016\/febbraio\/le-phenomene-guerre\/","og_site_name":"Oikonomia","article_modified_time":"2026-04-12T19:55:20+00:00","og_image":[{"width":500,"height":500,"url":"https:\/\/www.oikonomia.it\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/logo_oikonomia-nero.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Estimated reading time":"3 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/2016\/febbraio\/le-phenomene-guerre\/","url":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/2016\/febbraio\/le-phenomene-guerre\/","name":"Oikonomia - Le ph\u00e9nom\u00e8ne guerre","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/#website"},"datePublished":"2016-02-01T11:00:00+00:00","dateModified":"2026-04-12T19:55:20+00:00","description":"Leggi l'articolo a cura di Gaston Bouthoul, pubblicato nel numero di Febbraio 2016. Disponibile in formato PDF.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/2016\/febbraio\/le-phenomene-guerre\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/2016\/febbraio\/le-phenomene-guerre\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/2016\/febbraio\/le-phenomene-guerre\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.oikonomia.it\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Articoli Rivista","item":"https:\/\/www.oikonomia.it\/articolo\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"Le ph\u00e9nom\u00e8ne guerre"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/#website","url":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/","name":"Oikonomia","description":"Rivista di Etica e Scienze Sociali Journal of Ethics &amp; Social Sciences","publisher":{"@id":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-GB"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/#organization","name":"Oikonomia - Rivista di etica e scienze sociali \/ Journal of Ethics & Social Sciences","url":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-GB","@id":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.oikonomia.it\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/logo_oikonomia-nero.png","contentUrl":"https:\/\/www.oikonomia.it\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/logo_oikonomia-nero.png","width":500,"height":500,"caption":"Oikonomia - Rivista di etica e scienze sociali \/ Journal of Ethics & Social Sciences"},"image":{"@id":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/wp-json\/wp\/v2\/articolo\/2232","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/wp-json\/wp\/v2\/articolo"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/articolo"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2232"}],"wp:term":[{"taxonomy":"autori","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/wp-json\/wp\/v2\/autori?post=2232"},{"taxonomy":"fascicolo","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.oikonomia.it\/en\/wp-json\/wp\/v2\/fascicolo?post=2232"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}